Gezondheidsadviezen

Conditie
Het lopen met een onderbeenprothese kost gemiddeld 25% meer energie. Het lopen met een bovenbeenprothese kost zelfs 50% meer energie. Het is daarom belangrijk om tijdens de revalidatie veel te trainen voor een goede algemene conditie. Tijdens de fysio- en ergotherapie wordt hier aan gewerkt.

Naast uw algemene conditie moet u ook de overgebleven spieren van het aangedane been trainen. U kunt in overleg met uw therapeut naast de therapie extra trainen in uw eigen tijd.

Gewicht
Een gezond gewicht is voor iedereen belangrijk. Zeker na een amputatie is het belangrijk om niet te zwaar te zijn in verband met de belasting op uw gewrichten. Als u in korte tijd veel afvalt of aankomt, heeft dit gevolgen voor de pasvorm van de prothesekoker. Als u hulp nodig heeft bij het afvallen of aankomen, kunt u een diëtist inschakelen.

Na een amputatie is de stomp wat dikker door vocht. Dit hoort bij het normale herstelproces. Nadat de bloedvaten en lymfevaten zijn hersteld gaat dit deel van het lichaam wennen aan zijn nieuwe functie. De zwelling neemt over het algemeen af en de stomp krijgt zijn definitieve omvang. Tijdens de revalidatie houden we de omvang van de stomp nauwkeurig in de gaten.

Tijdens het oefenen met uw koker wordt de omvang van de stomp kleiner. Dit heeft invloed op de pasvorm van de koker. Bij elk ophangsysteem is het belangrijk dat hij zo goed mogelijk past.

Na uw operatie zijn er verschillende mogelijkheden om de stomp te verzorgen, zoals zwachtelen (de stomp omwikkelen met verband), immediate fitting (de stomp omhullen met gips) en liners. In de afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan met postoperatieve liners, die steeds meer de rol van zwachtels en gips overnemen.

Wat is een liner?
Een liner is een flexibele huls of koker. Deze is vaak gemaakt van siliconen of andere kunststofmaterialen. De huls sluit goed aan om de stomp, zakt niet af en geeft een goede drukverdeling. Belangrijke voordelen zijn: betere hygiëne, een gemakkelijke controle, een groter gebruiksgemak en een beter draagcomfort. Liners zijn er in verschillende vormen en maten.

Verzorging van de wond

Direct na de amputatie is een goede genezing van de stomp het belangrijkst. Om dit te bereiken moet de wond goed verzorgd worden. Druk rond de stomp helpt zwelling te voorkomen. Er wordt daarom een drukverband aangelegd of op een andere manier druk gegeven, bijvoorbeeld met een postoperatieve liner of gips. Het is belangrijk zo snel mogelijk te starten met druk geven rondom de stomp na de operatie. Als er na de operatie veel zwelling en oedeem (vochtophoping) optreedt, heeft de stomp langer de tijd nodig om te herstellen. Dat maakt het revalidatietraject moeilijker.

Uitleg over zwachtelen
U kunt de techniek zoals getoond in deze video gebruiken op indicatie van de revalidatiearts of van het amputatiebehandelteam. Heeft u vragen over zwachtelen? Neem dan contact op met uw behandelaar.

Verzorging van de stomp
Het is belangrijk dat uw stomp een goede vorm krijgt en in een goede conditie verkeert. Dit is noodzakelijk om te staan en (later) te oefenen met lopen. Controleer uw stomp regelmatig op wondjes en rode plekken, zeker als bijvoorbeeld door diabetes het gevoel in de ledematen verminderd is. Het kan zijn dat er door de prothese drukplekken ontstaan. Door hierop te letten en op tijd eventuele problemen te melden, kunnen complicaties worden voorkomen. Het is ook belangrijk dat de stomp niet naar beneden hangt als u zit. Zo voorkomt u dat de stomp dikker wordt.

Contracturen
U hoort het woord contracturen tijdens de revalidatie regelmatig. Deze medische term betekent dat een gewricht stijver wordt en in een dwangstand gaat staan. Dit kan komen doordat spieren verkorten door minder gebruik of doordat de weefsels om een gewricht stijver worden. Heeft u in de fase voorafgaand aan de amputatie veel pijn gehad? Dan is de kans op contracturen groot, als gevolg van noodgedwongen in bed liggen en inactiviteit. Ook als u veel zit, kunt u na een tijdje moeite krijgen met het strekken van de heupen en knieën. Met gebogen heupen of stijven knieën is het moeilijk om weer te leren lopen.

Oefentherapie
Met behulp van actieve en passieve oefentherapie proberen we een zo optimaal mogelijke uitgangspositie te creëren voor het latere prothesegebruik. Actieve oefentherapie houdt in dat u rek- en strekoefeningen krijgt die u zelfstandig kunt uitvoeren. Passieve oefentherapie betekent dat de therapeut de gewrichten voor u gaat doorbewegen. Actieve oefentherapie is vaak het effectiefst.

U kunt huidproblemen krijgen door het dragen van een liner of prothese. Na de operatie moet de huid namelijk wennen aan de nieuwe situatie. Het is verstandig om problemen direct te melden aan uw arts, instrumentmaker of fysiotherapeut. Voorbeelden van huidproblemen zijn: het ontstaan van drukplekken, rode plekken of wondjes, ontstekingen aan haarzakjes of huid, het ontstaan van blaren, hevig transpireren en allergische reacties voor prothese- of linermaterialen (zeldzaam).

De wond van de amputatie wordt door uw arts samen met de wondverpleegkundige beoordeeld. De arts schrijft een passende behandeling voor, waarin staat hoe de wond schoongemaakt moet worden en met welk verband de wond het beste verbonden kan worden. Als er nog hechtingen in de wond zitten, worden deze er op tijd uitgehaald. De verpleging verzorgt en controleert de wond verder. Het is echter verstandig zelf de wond ook in de gaten te houden, zeker als u poliklinisch revalideert.

Bijna alle amputatiepatiënten ervaren fantoomverschijnselen. De een wat meer dan de ander.

Fantoomverschijnselen zijn onder te verdelen in:

• Fantoompijn: het geamputeerde deel van het been doet pijn.
  
• Fantoomgevoel of fantoomsensaties: het voelt alsof uw geamputeerde been nog aanwezig is.
  

Daarnaast kan er sprake zijn van stomppijn: hierbij voelt u pijn in de stomp zelf, vaak het gedeelte waarop u steunt.

Deze verschijnselen kunnen apart en gecombineerd voorkomen en kunnen na een tijdje minder worden of het gevoel kan veranderen. U krijgt bijvoorbeeld het gevoel dat het geamputeerde been langer of korter wordt of dat de positie anders wordt.

De behandeling van fantoompijn gebeurt of met medicatie, met oefentherapie of met een combinatie van beide. De oefentherapie vindt plaats bij de ergotherapeut of fysiotherapeut. Een van de behandelvormen is spiegeltherapie.