Maurice pakte zijn leven op met een hersenkneuzing
“Ik lig in een ziekenauto en roep dat ik naar huis wil. Ik lig in een hersenscanapparaat. Ik lig in een ziekenhuisbed en mijn liefje staat naast mij. Dat zijn mijn eerste herinneringen nadat ik 3 jaar geleden door een bus van mijn fiets ben gereden. Na een week mocht ik naar huis met een zak pijnstillers en een duf hoofd. De hersenkneuzing zorgt voor onherstelbare beschadiging. Via Rijnstate kwam ik bij Klimmendaal in Arnhem. De 3 behandelingen voor planning, sociale cognitie en omgaan met beperkte belastbaarheid waren echt een cadeautje.” - Maurice Gemmeke (67)
Problemen met energie en geheugen
“Na het ongeluk was ik veel sneller moe en ging koken niet goed. De maaltijd was niet compleet of de saus aangebrand. Ook mijn langetermijngeheugen was slechter. Namen van muziekstukken of mensen: ik weet het gewoon echt niet meer. In de coronatijd was Rutte op tv met op de achtergrond een 19e-eeuwse politicus en ik wist precies wie, de man van de grondwet, maar zijn naam… Behalve moeheid en een slechter geheugen wist ik nog niet goed wat ik allemaal wel en niet meer kon. Dat uitzoeken was stap 1 bij Klimmendaal.”
Verhelderend neuropsychologisch onderzoek
“Na het startgesprek met de psycholoog en revalidatiearts kreeg ik een neuropsychologisch onderzoek. Dat was inspannend, maar ook verhelderend. De test om emoties te herkennen was heel lastig. Op het beeldscherm moest ik van een reeks foto’s zeggen of iemand bijvoorbeeld boos was of verdrietig. Daar kon ik helemaal niks van en dat voelde heel raar! Ik dacht voor het eerst: ik kan iets echt niet.
Thuis had ik weleens discussies met mijn lief, omdat ik vaker vond dat ze boos op mij was dan ze daadwerkelijk was. Maar dat had ik nooit gerelateerd aan hersenbeschadiging. Nu ben ik me bewuster van wat ik minder goed kan en dat is heel fijn. Na het onderzoek had ik 3 duidelijke en herkenbare doelen. Ik ging me richten op plannen, sociale cognitie en omgaan met beperkte belastbaarheid.”
Niet rennen, maar plannen
“De planningsmodule was heel systematisch. Je maakt een plan dat zoveel mogelijk rekening houdt met dingen die te verwachten zijn. Het is belangrijk om een stap helemaal af te ronden voordat je aan een nieuwe begint. Door tussentijds te controleren of je alles hebt gedaan wat bij die stap hoort, krijg je rust. Ik wilde graag koken aanpakken en memo’s schrijven. Want koken doe ik elke dag en memo’s schrijven duurt veel te lang, omdat ik rommelig werk. We bespraken eerst hoe ik het nu aanpak en hoe ik het zou willen doen. Dat resulteerde in een planning, die we ook hebben getest.
We hebben 2 keer gekookt in de keuken van Klimmendaal. Ik had van tevoren bedacht wat ik ging koken en ingrediënten meegebracht. De opgeschreven planning lag naast me en die heb ik samen met de cognitief trainer uitgevoerd. Ik moest per stap hardop zeggen wat ik ging doen, om het in mijn hoofd te krijgen. En het lukte! Het einde van die eerste kooksessie was het hoogtepunt van mijn revalidatie. De tweede keer was ook mijn vriendin erbij. We hebben nog wat dingen aangepast aan het stappenplan en zo had ik echt iets op maat. Thuis heeft dat ook mijn aanpak veranderd.”
Van houtje-touwtje naar systematische aanpak
“Vroeger kookte ik een beetje houtje-touwtje. Ik trok de koelkast open, haalde er wat ingrediënten uit en begon ergens. Later bedacht ik dat er saus bij moest en keek ik hoe ik dat zou maken. Als er iets op het vuur stond, las ik de krant en na een uur was er een maaltijd. Na mijn ongeluk werkte dat niet meer. De maaltijd was dan niet goed of niet compleet en na een uur was ik moe en geïrriteerd. Dat zorgde voor een niet zo fijn gesprek met mijn lief en dan waren we nog verder van huis.
Nu pak ik het veel systematischer aan. Ik denk eerst goed na wat ik ga maken en zet alle ingrediënten klaar. Dan ga ik hakken en snijden wat nodig is en zet ik alle pannen en schalen klaar. Met de stappenvolgorde naast me ga ik pas daarna alles netjes uitvoeren. Dat levert aan het eind een complete maaltijd op, rust en een blijmoedige maaltijd.”
Leren van spoorlijnwerk
“Langzaam wordt deze planmatige aanpak een automatisme dat ik elke dag gebruik. Want die is toepasbaar in alle situaties. Klussen bereid ik bijvoorbeeld ook beter voor: ik weet welk gereedschap ik nodig heb en waar ik wat precies ga doen. Ik loop niet meer 87 keer heen en weer naar de schuur. Ook dan kom je weleens dingen tegen die niet voorzien zijn en dan pas ik m’n plan aan. Het is niet in beton gegoten. Die manier van werken was mij eigenlijk al bekend.
Ik ben namelijk vrijwilliger bij een club die een museumspoorlijn onderhoudt in Zwitserland. Elk jaar ben ik daar een week om de rails te onderhouden. In de bergen bedenk je ook eerst welk gereedschap mee moet voordat je een uur naar de werkplek loopt. Afgelopen zomer stond ik voor het eerst sinds een paar jaar weer het Zwitserse bermgras te maaien: heel bijzonder.”
Emoties herkennen, positie bepalen en gedrag aanpassen
“De behandeling voor sociale cognitie bestond uit 3 onderdelen:
- Leren herkennen van emoties in gezichten aan de hand van foto’s en trucs: hoe staan de ogen, de mond, wenkbrauwen? Ik kijk heel goed naar hoe het gezicht in elkaar zit, vooral als ik iemand niet goed ken. Bij mijn vriendin kon ik eerst ook niet goed inschatten wat haar emotie was en dat wist ze. Nu zegt ze het als ze dat doorheeft.
- Zien wat je positie is ten opzichte van de ander.
Het is moeilijker geworden om gepast te reageren op emoties van anderen. Vooral in een werksituatie ben ik sneller geïrriteerd. Ik heb dan de neiging om met gesterkt been te debatteren dat iemand ongelijk heeft. Wat misschien wel waar is, maar alleen de standpunten verhardt. Dat wéét ik ook wel, na 40 jaar projectmanager te zijn. Sterker nog: vroeger had ik juist heel goed verschillende belangen voor ogen en kon ik probleemoplossend reageren. Nu moet ik compenseren dat ik dat minder goed kan. - Je gedrag aanpassen.
Nu zie ik beter hoe anderen erbij zitten en wanneer anderen boos zijn. Ik weet nu wanneer ik geïrriteerd raak en me dus een beetje moet inhouden.”
Op tijd rust nemen
“Bij Omgaan met beperkte belastbaarheid heb ik geleerd om niet door te gaan totdat ik heel moe ben, maar op tijd pauze te nemen. Soms doe ik dat niet en dan heb ik daar de rest van de dag last van. Het helpt ook om fysiek gezond te zijn. Voor mijn ongeluk stond een sportschool zó ver van mijn wensbeeld af. Nu heb ik een abonnement en ik ga! Elke week sta ik braaf op die apparaten te fietsen en te roeien. De lessen van Klimmendaal spelen in mijn dagelijks leven dus steeds weer een rol.”
Met belangstelling heen en verrast naar huis
“Elke week kwam ik bij Klimmendaal om te leren en dat was echt een cadeautje. Ik ging altijd met belangstelling heen en verrast weer naar huis. Je merkt de expertise in niet-aangeboren hersenletsel. Ze hielpen mij om dingen beter te doen en mijn persoonlijke doelen te halen. Dat is ook gelukt: ik heb op alle 3 de terreinen geleerd om ermee om te gaan en het is nu aan mij om dat te blijven toepassen.”
Ik leef nog en werk
“Ik ken ook andere mensen met hersenletsel: iemand is ter plekke overleden en een paar anderen zijn arbeidsongeschikt geworden. Ik besef goed dat mij dat nu niet overkomt: ik leef nog en werk. Ik had ook de rest van mijn leven zelf met mijn tekortkomingen kunnen moeten dealen. Nu weet ik hoe ik die kan compenseren. Ik ben ook emotioneler, opener en zachter geworden, maar dat vindt mijn vriendin eigenlijk wel prettig. Ik heb ook ervaren dat het nooit verkeerd is als ik gewoon zeg wat er aan de hand is. Na mijn hersenletsel besloot ik al snel om geen mooi weer te spelen. Er is altijd begrip voor en door er open over te zijn, is het ook acceptabeler.”
Pensioenleven en omgaan met hersenprobleem
“Mijn ongeluk gebeurde 2 jaar voor mijn pensioen. Ik werk nu zo’n 15 uur per week en bouw dat langzaam af. Nu moet ik wennen aan het pensioenleven én aan structureel goed omgaan met mijn hersenprobleem. Ik ben benieuwd hoe dat gaat als ik helemaal gestopt ben met werken. Dan hoop ik meer te gaan fotograferen.”
Hersenletsel overkomt je, pak de hulp met beide handen aan
“Tegen mensen die nog geen hulp hebben gezocht voor de gevolgen van hersenletsel kan ik alleen maar zeggen: alles wat ik geleerd heb, heeft mij geholpen om mijn leven met hersenletsel draaglijk te maken. Hersenletsel overkomt je, je kunt er niks aan doen. Daarna ziet je leven er anders uit. Je kunt geholpen worden om je leven weer op te pakken. Het kost wat tijd, maar je verdient je eigen inzet dubbel en dwars terug, elke dag weer. Ik was lang niet altijd degene met de zwaarste hersenbeschadiging en ook ik heb er heel veel baat bij gehad. Dat is een cadeautje dat je met beide handen moet aanpakken.”
