Mate(n) van herstel in cognitieve revalidatie
10 maart 2025
De zesde editie van ons symposium Fasotti’s Fingerprint ging over mate(n) van herstel. Op vrijdag 7 maart 2025 werd een volle zaal enthousiaste deelnemers meegenomen in dit onderwerp. Hoe herstellen patiënten met hersenletsel in de cognitieve revalidatie? In welke mate en met welke maten kun je dat meten? Het was een boeiende middag waarin sprekers uit het vakgebied spraken over het meten van neuropsychologische veranderingen na hersenletsel.
Welkom door Luciano Fasotti en Dirk Bertens
De middag begon met een videoboodschap van prof. dr. Luciano Fasotti, naar wie het symposium is genoemd. Hij benadrukte het belang van het onderwerp: “Bij het schrijven over behandeling van aandachtsstoornissen ben ik niet één keer een maat voor aandachtsfunctioneren in het dagelijks leven tegengekomen. Het lijkt wel of patiënten na behandeling terugkeren naar een neuropsychologisch lab en niet naar het leven van alledag.” Dirk Bertens introduceerde de sprekers van de verschillende lezingen.
Vooruitgang meten in het dagelijks leven
Daarna vertelde Elise Verhoog, onderzoeker en psycholoog bij Klimmendaal, over haar onderzoek naar digitale innovaties in de zorg. Helpen die patiënten echt vooruit? Om dat te bereiken, moeten therapieën aansluiten bij praktijkrichtlijnen en gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewezen strategieën. En minstens zo belangrijk is het om onszelf te blijven afvragen: zorgt deze innovatie voor vooruitgang en dus herstel in het dagelijks functioneren? Elise past dit toe in de ontwikkeling van de digitale training Karman Line.
Wie leert wat tijdens neuropsychologische revalidatie?
Hoogleraar neuropsychologie Caroline van Heugten sprak over leren en riep op om te blijven meten tijdens de behandeling. Niet alleen cognitie, want het hangt van zoveel meer factoren af of je het geleerde toepast in het dagelijks leven. “Als je traint voor een hardloopwedstrijd, meet je tijden. Maar of je daadwerkelijk gaat rennen als je een trein moet halen, hangt van veel meer factoren af. Dan spelen gedrag, gedachten, emoties, normen én waarden een rol.” Zo werkt het ook met leren na hersenletsel: alles wat jou tot mens maakt, bepaalt hoe je leert en wat je daaruit meeneemt in het dagelijks leven.
Cognitie in kaart: tests en observatie
Welke tests kun je als zorgverlener het beste gebruiken om cognitie te meten? Deze vragen behandelde Fleur Domensino, universitair docent en gepromoveerd op het meten van de gevolgen van niet-aangeboren hersenletsel. Ze heeft een observatie-instrument ontwikkeld voor cognitie in het dagelijks leven. Daarin komen alle aspecten van het ICF-model terug. Elke zorgverlener kan dit gebruiken, ongeacht de fase van het letsel of de persoon die de test afneemt. Zo hoeft een patiënt niet steeds opnieuw hetzelfde verhaal te vertellen bij een nieuwe zorgverlener. De belangrijkste boodschap: meet cognitie breed en daarvoor heb je een gereedschapskist aan meetinstrumenten nodig. Met neuropsychologische tests kun je cognitieve stoornissen vaststellen. Cognitie in het dagelijks leven kun je observeren. En met anamnese en vragenlijsten kun je andere factoren in beeld brengen.
Voordelen van herhaalde metingen (SCED)
Meten is weten! We meten vaak voorafgaand aan een behandeling hoe een patiënt eraan toe is en soms achteraf. Maar juist tussentijds, dus elke dag of elke week, meten is waardevol. Skye King, PhD-kandidaat, benadrukte de voordelen van herhaalde metingen in neuropsychologisch revalidatieonderzoek. Ze legde uit wat ‘Single case experimental designs’ (SCED) zijn en hoe je dit type onderzoek kunt toepassen.
Revalideren bij een progressieve ziekte: leren en accepteren
Hoe leren patiënten die niet herstellen, maar juist geleidelijk achteruitgaan? Annelien Duits, klinisch neuropsycholoog en universitair hoofddocent Medische Psychologie, legde uit hoe dit werkt bij Parkinsonpatiënten. Zo hebben bij hen vaak de niet-motorische problemen (zoals problemen met geheugen, emotie, stemming, slaap of reuk), de grootste impact op hun dagelijks leven. Ze maken minder dopamine aan, waardoor positieve feedback minder effectief is. Psychologische flexibiliteit of veerkracht vergroten is de sleutel tot een effectieve behandeling. Bewegen van vechten naar een waardevol leven leiden. Revalideren is een persoonlijk traject, waarin je een manier van leven vindt die bij je past. Anders, maar niet per se slechter.
Nadat ons brein goed aan het werk is gezet, was het tijd voor de netwerkborrel.
Nieuwe kennis mee naar de praktijk
Dirk Bertens, hoofd van de onderzoekslijn cognitieve revalidatie bij Klimmendaal, blikt trots terug:
“Ook dit jaar hebben inspirerende sprekers vanuit wetenschappelijke bevindingen ons weer aan het denken gezet over onze klinische werkzaamheden. Ik heb nieuwe inzichten en kennis opgedaan over herstel. Bijvoorbeeld het begrip ‘cognitive self-efficacy’: het vertrouwen en de controle die een patiënt ervaart over de aangedane cognitieve functies zijn ook belangrijk voor herstel in het dagelijks functioneren. Ik ga dit meenemen in mijn patiëntcontact en hopelijk integreren in het wetenschappelijk onderzoek binnen Klimmendaal. Fasotti’s Fingerprint inspireert en heeft daarmee een positieve impact op ons werk, op onze samenwerkingen en daarmee ook op onze patiënten: Klimmendaal maakt kennis en kennis maakt Klimmendaal!”
