Foutloos leren: opnieuw leren van je dagelijkse activiteiten
30 oktober 2023
Koffie zetten, veters strikken of veilig verplaatsen van bed naar rolstoel. Zomaar wat alledaagse dingen die lastig kunnen worden na hersenletsel, als je geheugen minder goed werkt of als je moeite hebt met plannen en organiseren. Het zijn ook activiteiten die je opnieuw kunt aanleren door de methode ‘Foutloos leren’. Physician assistant Erwin en ergotherapeut Susanne leggen uit wat deze methode inhoudt en vertellen over de cursus die Klimmendaal aanbiedt voor zorgprofessionals.
Even voorstellen: Erwin en Susanne
Erwin Hekkert en Susanne Zeggelaar werken beide al jaren bij Klimmendaal, met de doelgroep niet-aangeboren hersenletsel (NAH).
Erwin is physician assistant. Hij werkt nauw samen met de revalidatiearts, ziet patiënten voor een eerste onderzoek, bepaalt samen met de patiënt het behandelprogramma en stuurt het behandelteam aan. Samen met hen beoordeelt hij het leerniveau van de patiënt en op basis daarvan of Foutloos leren de best passende methode is. Ook geeft hij uitleg aan familie en betrekt hij die bij de behandeling.
Susanne is ergotherapeut. Ze past de methode Foutloos leren toe bij NAH-patiënten. Ook geeft ze scholingen, intern en extern, over Foutloos leren.
Aanleren zonder fouten
Bij de behandelmethode ‘Foutloos leren’ leert een patiënt een handeling of activiteit uit te voeren door die stap voor stap, zonder fouten aan te leren. De zorgverlener voorkomt hierbij dat er fouten gemaakt worden. Het is belangrijk dat de juiste interventies en voldoende herhaling worden toegepast. Normaal gesproken leer je via het bewuste geheugen. Je probeert, herkent dat je een fout maakt en leert ervan.
Deze manier van trial en error werkt niet of minder goed voor mensen met (ernstige) cognitieve stoornissen. Zij slaan fouten als goede stap op in plaats van ze te verbeteren, waardoor de fouten zich blijven herhalen. Door foutloos te leren leert de patiënt de activiteit juist aan via het onbewuste geheugen. Dat betekent veel herhalen en zo nieuwe automatismen inslijten.
Toepassing bij ernstig hersenletsel
Deze methode wordt toegepast bij relatief vers hersenletsel, maar ook juist in de chronische fase. Het gaat vaak om de ernstiger aangedane patiënt. Klimmendaal biedt de behandelmethode op de kliniek. Daarbij beoordelen we eerst of dit de best passende methode is. Is dat het geval? Dan volgt er overdracht naar de vervolgplek en begeleiders, waar de patiënt uiteindelijk gaat verblijven. De methode is het meest effectief als die wordt toegepast in de eigen omgeving, met de eigen spullen.
Voordelen van foutloos leren
Patiënten zijn zich zelf vaak niet van bewust van wat foutloos leren hen oplevert. Resultaten die partners, familie of zorgverleners met ons delen:
- Meer zelfstandigheid;
- Minder frustratie bij uitvoering van een handeling;
- Beter in je vel zitten.
Onze ervaring is dat patiënten zelf geen expliciete hulpvraag stellen. We proberen daarom aan te sluiten bij behoeftes en het niveau van de patiënt (bijvoorbeeld passend bij vroegere interesses). Ook nemen we zoveel mogelijk hinderlijke afleiders weg. Recent hadden we bijvoorbeeld een patiënte die initiatiefloos was. Partner leerde om haar geen vragen te stellen of opdrachten te geven (die leidden tot verwarring). In plaats daarvan legde hij alleen een gedichtenbundel klaar en haalde alle andere boeken en tijdschriften weg. Daardoor ging zij in de bundel lezen: iets wat ze vroeger graag deed, maar wat ze niet meer deed als gevolg van haar letsel.
Cursus Foutloos leren bij Klimmendaal – voor zorgprofessionals
We delen kennis over deze succesvolle en wetenschappelijk bewezen methode graag met andere zorgprofessionals. Daarom biedt Klimmendaal een cursus voor zorgverleners die werken met patiënten met ernstige cognitieve stoornissen, bij wie Foutloos leren geïndiceerd is. We maken de cursus op maat en de training duurt 2 dagen. Daarbij leert de deelnemer van experts uit de praktijk. Onze neuropsycholoog en ervaren ergotherapeuten bieden tijdens de afwisselende trainingsdagen kennis en inzicht over foutloos leren. Het is een zeer praktische en interactieve cursus, waarbij we heel nauw aansluiten bij casussen uit de eigen praktijk.
Er is veel afstemming mogelijk met de opdrachtgever van de cursus. Zo is het bijvoorbeeld een optie om met eigen patiënten te oefenen (uiteraard met toestemming). Tussen de eerste en de tweede cursusdag krijgen de deelnemers een huiswerkopdracht. In overleg met de opdrachtgever wordt de cursus samengesteld en volgt een offerte.
Daarnaast bieden we ook bij patiënten die thuis of in een instelling wonen advies en voorlichting over hoe deze methode zelf toe te passen. Een enkele keer doen we dit door een huisbezoek. Dan verwachten we dat het begeleidingsteam thuis (ergotherapeut, fysiotherapeut, mantelzorger, thuiszorg) ook actief betrokken is. Zij zijn daarna verantwoordelijk voor de toepassing. Deze patiëntendoelgroep kan hier namelijk niet zelf de verantwoordelijkheid in nemen en dragen. We zijn daarna wel beschikbaar voor vragen en coaching op afstand.
Kijk voor meer informatie over cursusmogelijkheden en ervaringen met de cursus op www.klimmendaal.nl/cursus-foutloos-leren.
Bekijk ook de vlog van revalidatiearts Nicole Voet over Foutloos leren
